Umowy majątkowe małżeńskie – rozdzielność majątkowa
Z chwilą zawarcia małżeństwa pomiędzy świeżo upieczonymi małżonkami powstaje wspólność ustawowa majątkowa małżeńska. Obejmuje ona przedmioty majątkowe, które małżonkowie nabędą wspólnie w czasie trwania tejże wspólności, bądź też gdy nabycia takiego we wskazanym czasie dokona jeden z małżonków.
W takiej sytuacji mamy do czynienia z trzema majątkami. Majątkiem wspólnym, o którym mowa powyżej oraz majątkami osobistymi żony i męża, w skład których wchodzą między innymi przedmioty majątkowe nabyte jeszcze przed zawarciem małżeństwa oraz przedmioty nabyte na podstawie darowizny lub dziedziczenia – bez względu na czas ich nabycia.
Do majątku wspólnego małżonków należą w szczególności: pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków, środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków, kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, środki zgromadzone na koncie OIPE w rozumieniu art. 2 pkt 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1238 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie ogólnoeuropejskiego indywidualnego produktu emerytalnego (OIPE) oraz na subkoncie OIPE w rozumieniu art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o ogólnoeuropejskim indywidualnym produkcie emerytalnym każdego z małżonków.
Dokonywanie czynności dotyczącej majątku wspólnego wymaga współdziałania małżonków, a w przypadku najistotniejszych rozporządzeń jakimi są np. rozporządzenia związane z nieruchomościami, konieczna jest zgoda drugiego małżonka do jej dokonania, w przypadku gdy nie ma możliwości aby przy akcie notarialnym stawili się obydwoje małżonkowie.
Ograniczenia związane z rozporządzaniem majątkiem, kwestie związanie z zaciągnięciem kredytu na korzystniejszych warunkach, indywidualne preferencje dotyczące kwestii finansowych czy też inne szczególne sytuacje mogą skutkować decyzją małżonków o wyłączeniu wspólności majątkowej małżeńskiej i ustanowieniem rozdzielności majątkowej, bądź też decyzją przyszłych małżonków o podpisaniu umowy majątkowej małżeńskiej jeszcze przed zawarciem małżeństwa, tak by opisany wyżej majątek wspólny w ogóle nie powstał.
Umowa majątkowa poza zgodą stron tj. małżonków bądź przyszłych małżonków wymaga zachowania formy aktu notarialnego, dlatego też konieczna będzie wizyta w kancelarii notarialnej.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy daje nam dwie opcje. Pierwsza to klasyczna umowa rozdzielności majątkowej, druga zaś, bardziej złożona umowa rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków.
Podpisanie umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową skutkuje tym, że każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później, a każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem. Można zatem stwierdzić, że umowa ta daje małżonkom pełną swobodę finansową.
Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków poza skutkiem opisanym powyżej zmierza również do zapewnienia ochrony małżonkowi rezygnującemu z pracy zarobkowej w celu przejęcia obowiązków związanych z prowadzeniem domu i wychowaniem dzieci. Oczywistym jest, że małżonek podejmujący się wskazanych wyżej obowiązków również wykonuje pracę, niejednokrotnie w wymiarze większym a niżeli praca zarobkowa, jednakże w tym przypadku nie otrzymuje za nią żadnego wynagrodzenia. Nadto, rezygnacja z kariery zawodowej na rzecz obowiązków rodzinnych stawia tego małżonka w mniej korzystnej sytuacji co do wyboru ofert pracy, zarówno w zakresie stanowiska jak i wynagrodzenia, kiedy już powróci na rynek pracy, co często następuje po kilku latach. Dlatego, też aby zlikwidować te nierówności, zawierając umowę rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków małżonkowie mają szansę uwzględnienia wykonanej pracy i włożonego wysiłku, przez każdego z małżonków, w ich wspólne gospodarstwo domowe i rodzinę, poprzez dokonanie wyrównania finansowego. Warto podkreślić, że dorobkiem każdego z małżonków jest wzrost wartości jego majątku po zawarciu umowy majątkowej. Po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonek, którego dorobek jest mniejszy niż dorobek drugiego małżonka, może żądać wyrównania dorobków przez zapłatę lub przeniesienie prawa.
Małżonkowie (bądź też przyszli małżonkowie) w zależności od ich indywidualnej sytuacji, mogą dowolnie kształtować obowiązujący ich ustrój majątkowy korzystając z przewidzianych prawem umów majątkowych małżeńskich.
Istotne jest, iż wybrany przez nich ustrój majątkowy nie musi obowiązywać przez cały czas trwania ich małżeństwa. Małżonkowie mają swobodę w dokonywaniu zmian w tym zakresie, bowiem każdą umowę majątkową można rozwiązać powracając do wspólności majątkowej małżeńskiej bądź też dokonywać zmiany umowy poprzez wprowadzenie nowego ustroju majątkowego.
Przed podjęciem ostatecznej decyzji warto umówić się na rozmowę z notariuszem, który przedstawi skutki wynikające z każdej umowy majątkowej przewidzianej przez Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy. Z pewnością pozwoli to dokonać małżonkom najkorzystniejszego wyboru.