Osoby mogące wziąć udział w czynności notarialnej

Notariusz jako osoba zaufania publicznego jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych). Czynności notarialne, które zostały dokonane przez notariusza zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego.

Istotnym aspektem wpływającym na ważność czynności notarialnej jest posiadanie przez stronę tejże czynności zdolności do czynności prawnej. Notariuszowi nie wolno dokonywać czynności notarialnej, jeżeli poweźmie wątpliwość, czy strona tej czynności ma zdolność do czynności prawnych. Czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych, jest nieważna.

W związku z powyższym należy ustalić, kto posiada zdolność do czynności prawnych. Osoba fizyczna może mieć pełną bądź ograniczoną zdolność do czynności prawnych albo nie posiadać jej w ogóle.

Po pierwsze pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności, zatem po ukończeniu 18 roku życia. Wyjątkiem od tej zasady jest zawarcie małżeństwa przez kobietę, która ukończyła lat szesnaście. W takiej sytuacji z chwilą zawarcia małżeństwa kobieta uzyskuje pełnoletność i jednocześnie nabywa zdolność do czynności prawnych. Ma to miejsce wyłącznie z ważnych powodów i wyłącznie za zgodą sądu opiekuńczego. Po osiągnięciu pełnoletności osoba fizyczna może samodzielnie dokonywać czynności prawnych prowadzących do nabywania praw i zaciągania zobowiązań bądź do kreowania innych zmian w jego stosunkach cywilnoprawnych.

Z kolei zdolności do czynności prawnych nie mają osoby, które nie ukończyły lat trzynastu oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie (tj. osoby, które ukończyły lat trzynaście i wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie są w stanie kierować swym postępowaniem).

Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo (tj. osoba pełnoletnia, która z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, potrzebuje pomocy do prowadzenia spraw, a nie ma uzasadnienia do ubezwłasnowolnienia jej całkowicie).

Co do zasady małoletnich reprezentują ich przedstawiciele ustawowi, najczęściej są to ich rodzice. Osobę ubezwłasnowolnioną całkowicie reprezentuje opiekun, zaś dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę.

Na dokonanie czynności prawnych, dla których ustawa wymaga formy aktu notarialnego (ewentualnie notarialnego poświadczenia podpisu) przedstawiciel ustawowy, opiekun i kurator muszą uzyskać zezwoleniem sądu opiekuńczego.

Należy nadmienić, że nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli (dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych), jak również oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru, przy czym pozorność oświadczenia woli nie ma wpływu na skuteczność odpłatnej czynności prawnej, dokonanej na podstawie pozornego oświadczenia, jeżeli wskutek tej czynności osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działała w złej wierze.